Deniz motorları, otomobil motorlarına göre çok daha ağır yük altında ve zorlu koşullarda çalışırlar. Bir otomobil motoru vitesler sayesinde sık sık “dinlenme” fırsatı bulurken, tekne motoru pervaneyi çevirdiği her an yokuş yukarı çıkan bir araç gibidir.
Bir sörveyör olarak, yanlış kullanımın motorda bıraktığı “imza” niteliğindeki hasarları ve sonuçlarını şöyle özetleyebilirim:
1. Düşük Devirde Sürekli Çalıştırma (Carbon Buildup)
Pek çok tekne sahibi, “motor yıpranmasın ve az yaksın” diyerek motoru sürekli düşük devirde kullanır. Bu, dizel bir motor için yapılabilecek en büyük hatalardan biridir.
- Sonuç: Silindir içinde tam yanma gerçekleşmez. Kurum (karbon) birikir, valfler yapışır ve enjektör uçları tıkanır.
- Belirti: Egzozdan siyah duman gelmesi ve motorun rölantide sarsıntılı çalışması.
- Sörveyör Notu: Dizel motorlar yükü sever. Arada bir motoru çalışma sıcaklığına getirip yüksek devirde (tam gazın %80’i) çalıştırmak silindir içindeki kurumları temizler.
2. Isınmadan Yüklenme (Cold Starting Stress)
Motoru çalıştırır çalıştırmaz “tam yol” vermek, metalin termal şok yaşamasına neden olur.
- Sonuç: Pistonlar silindir yatağından daha hızlı genleşir. Bu durum silindir duvarlarında çizilmelere (scuffing) ve uzun vadede kompresyon kaybına yol açar.
- Belirti: Yağ eksiltme ve motorun normalden daha gürültülü çalışması.
3. Vites Geçişlerinde Sabırsızlık
Tekne tam durmadan veya motor devri rölantiye düşmeden yapılan sert vites geçişleri (ileri-geri).
- Sonuç: Şanzıman dişlilerinde aşınma, saildrive içindeki konik debriyajın (cone clutch) yanması veya pervane şaftındaki “damping” elemanlarının parçalanması.
- Belirti: Vitese geçerken gelen şiddetli “küt” sesi ve vitesin kaçırması.
4. Kirli Yakıt ve Su Ayırıcıyı İhmal Etmek
“Depoda bir şey olmaz” diyerek yakıt filtrelerini ve su ayırıcıyı (Racor) kontrol etmemek.
- Sonuç: Yakıt sistemine giren mikroskobik su damlacıkları, yüksek basınçlı enjektör pompasına ulaştığında metalin metale sürtmesine ve sistemin kilitlenmesine neden olur.
- Maliyet: Bu, bir motorun en pahalı tamir kalemlerinden biridir.
Yanlış Kullanım Teşhis Tablosu
| Hatalı Alışkanlık | Kısa Vadeli Sonuç | Uzun Vadeli Felaket |
| Yetersiz Isıtma | Verimsiz yanma | Segman ve silindir aşınması |
| Düşük Devir (Cruising) | Karbon birikmesi | Turbo arızası ve valf yanması |
| Hatalı Stop Etme* | Turbo yağlamasının kesilmesi | Turbo milinin kilitlenmesi |
| Aşırı Yük (Overloading) | Hararet | Silindir kapağı çatlaması |
Not: Yüksek devirli bir seyirden hemen sonra motoru stop etmeyin. Yağlama ve soğutmanın devam etmesi için en az 3-5 dakika rölantide bekletin.
Sörveyörün “Motor Sağlığı” İçin 3 Tavsiyesi
Hararet Müşiri Sizi Kurtarmayabilir: Göstergede harareti gördüğünüzde genellikle iş işten geçmiş olur. Motor dairesine bir “su akış alarmı” taktırmak, impeller parçalandığı an sizi uyarır.
Motorunuzun Dilini Öğrenin: Egzozdan çıkan suyun debisi azaldıysa impeller, dumanın rengi değiştiyse yanma odası size bir şeyler anlatıyordur.
Yıllık Bakımı “Saat”e Bırakmayın: Motoru hiç çalıştırmasanız bile yağın içindeki asitler ve deniz suyundaki tuz korozyona devam eder. Yılda bir kez saati dolmasa da yağı ve filtreleri değiştirin.
