Çelik ve alüminyum, özellikle keşif yatlarında, uzun yol teknelerinde ve iş teknelerinde tercih edilen malzemelerdir. Metal bir tekne doğru yapıldığında çok dayanıklıdır; ama kalitesi büyük ölçüde görünmeyen işlere bağlıdır: kaynakların iç kalitesi, yüzey hazırlığı, boya sisteminin katmanları ve farklı metallerin birbirinden yalıtılması. Bu işler kapandıktan sonra kontrol edilemez. İnşa danışmanlığının metal teknelerdeki temel görevi, bunları kapanmadan önce görmek ve belgelemektir.
1. Sözleşme ve şartname
Metal inşada şartname, malzemeden boyaya kadar ayrıntılı olmalıdır:
- Gövde ve güvertede kullanılacak sac ve profil kaliteleri ve kalınlıkları,
- Kaynak yöntemleri, kaynakçıların yeterliliğinin nasıl belgeleneceği ve kaynak muayenesinin kapsamı,
- Yüzey hazırlığı, boya sistemi ve katman kalınlıkları,
- Yalıtım malzemesi ve uygulama yöntemi,
- Katodik koruma (anot) düzeni,
- Testler, kontrol noktaları ve kabul kriterleri.
Yapısal hesaplar ve tasarım, küçük tekneler için uluslararası standartlara (ör. ISO 12215) ya da bir klas kuruluşunun kurallarına göre yapılabilir. Hangi kuralın esas alınacağı, sözleşmede açıkça yazılmalıdır.
2. Malzeme kabulü
Tersaneye gelen sac ve profiller, şartnamedeki kalite ve kalınlıkla karşılaştırılır. Üreticinin malzeme belgeleri istenir ve malzemeler üzerindeki işaretlerle eşleştirilir. Kalınlık, ultrasonik kalınlık ölçerle örnekleme yoluyla doğrulanır. Alüminyumda, deniz ortamına uygun alaşımların kullanıldığı belgeden kontrol edilir; yanlış alaşım, ileride korozyon ve çatlak riskini artırır.
3. Kesim, şekillendirme ve montaj
Postalar ve boyuna elemanlar kurulduğunda, ölçüler ve simetri tasarımla karşılaştırılır. Kaynaktan önce parçaların birbirine uyumu (ağız aralıkları, hizalama) kontrol edilir; kötü hazırlanmış bir ağız, en iyi kaynakçının elinde bile kusurlu bir kaynak üretir.
4. Kaynak: metal teknenin kalbi
Kaynak kalitesi; kaynakçının yeterliliğine, kullanılan yönteme, parçaların temizliğine ve ortam koşullarına bağlıdır. Alüminyum kaynağı, çeliğe göre temizliğe ve ortama çok daha duyarlıdır; rüzgâr, nem ve kirli yüzey gözenekli kaynağa yol açar.
- Görsel muayene: Kaynak dikişinin düzgünlüğü, yanma çentikleri, çatlak ve gözenek.
- Penetrant muayene: Yüzeye açılan küçük çatlakları görünür kılar.
- Ultrasonik ya da radyografik muayene: Kaynağın iç yapısını inceler; kritik birleşimlerde örnekleme yoluyla uygulanır ve uzman bir muayene kuruluşuyla koordine edilir.
Muayenenin kapsamı ve hangi kaynakların kontrol edileceği, işe başlamadan önce kararlaştırılır. Kusurlu bulunan kaynaklar onarılır ve yeniden kontrol edilir.
5. Kalınlık ve deformasyon
Kaynak ısısı ince saclarda dalgalanmaya yol açabilir. Gövdenin düzgünlüğü, özellikle görünür yüzeylerde, kontrol edilir. Gerekirse düzeltme işlemleri boya öncesinde yapılır; macunla kapatılan büyük dalgalanmalar, ileride ağırlık ve çatlak sorunu yaratabilir.
6. Korozyon koruması ve boya sistemi
Metal teknenin ömrünü, en az kaynak kadar boya sistemi belirler.
- Yüzey hazırlığı: Kumlama ya da uygun yüzey hazırlığı, pas ve kirden arındırılmış bir yüzey sağlar. Boyanın tutunması buna bağlıdır.
- Ortam koşulları: Boya, üreticinin belirttiği sıcaklık ve nem aralığında uygulanır; yüzey sıcaklığının çiğ noktasının üzerinde olması gerekir.
- Katman kalınlığı: Her katmanın kuru film kalınlığı ölçülür ve kayda geçirilir.
- Kapalı alanlar: Sintine, kapalı bölmeler ve tank içleri, görünür yüzeyler kadar özenle korunmalıdır; korozyon çoğu zaman buralarda başlar.
7. Farklı metallerin yalıtımı
Alüminyum gövdede paslanmaz, bronz ya da bakır içeren parçalar yalıtımsız kullanıldığında galvanik korozyon hızlanır. Deniz suyu vanaları, güverte donanımı, şaft ve pervane bağlantılarında uygun yalıtım (yalıtkan pul, kovan ve dolgu) kontrol edilir. Bakır içeren zehirli boyalar alüminyum gövdede kullanılmaz. Ayrıntılar için alüminyumda galvanik korozyon yazımıza bakabilirsiniz.
8. Yalıtım ve iç düzen
Metal teknede ısı ve ses yalıtımı hem konfor hem de yoğuşmayı önlemek için gereklidir. Yalıtım malzemesinin metale tam oturması, arada nem tutan boşluk kalmaması kontrol edilir. Yoğuşma suyu, yalıtımın arkasında fark edilmeden korozyon başlatabilir.
9. Sistemler ve elektrik
Metal teknede elektrik tesisatı, kaçak akım riskine karşı özellikle dikkat ister. Topraklama düzeni, kıyı elektriği bağlantısında galvanik izolatör ya da izolasyon trafosu, kabloların metal kenarlardan korunması ve bağlantıların nemden uzak tutulması kontrol edilir.
10. Testler ve deniz testi
- Sızdırmazlık testleri: Tanklar ve su geçirmez bölmeler, kapanmadan önce test edilir.
- Gövde potansiyeli ölçümü: Suya inişten sonra, katodik korumanın doğru çalıştığı referans elektrotla ölçülür.
- Deniz testi: Makine, dümen, stabilite davranışı ve bütün sistemler yük altında denenir; ölçülen değerler kayda geçirilir.
Sık yapılan hatalar
- Kaynak muayenesinin kapsamını önceden belirlememek,
- Boya sistemini ortam koşullarını hiçe sayarak uygulamak,
- Kapalı bölmelerin korumasını ihmal etmek,
- Farklı metalleri yalıtımsız birleştirmek,
- Kalınlık ve katman ölçümlerini kayda geçirmemek.
Hizmetimizin kapsamı için inşa danışmanlığı sayfamıza bakabilirsiniz.
Sık sorulan sorular
Çelik mi alüminyum mu?
Çelik daha ağırdır ama darbeye dayanıklı ve onarımı yaygındır; alüminyum hafiftir ama galvanik korozyona ve kaynak kalitesine daha duyarlıdır. Seçim, kullanım amacına ve bakım olanaklarına göre yapılır.
Kaynak muayenesi zorunlu mu?
Kapsamı; seçilen kurala, sözleşmeye ve teknenin kullanımına bağlıdır. Kritik birleşimlerde muayene, sonradan düzeltilmesi çok pahalı olabilecek kusurları erken yakalar.
Boya sisteminin ömrü nedir?
Yüzey hazırlığı ve uygulamanın kalitesine bağlıdır. Doğru uygulanmış bir sistem, bakımı yapıldığında uzun yıllar koruma sağlar.