Irgat motoru çalışmıyor ama “tık” diye röle sesi geliyor, sorun nedir?

1. Aşama: Yüksek Amperli Termik Sigorta (Breaker) Kontrolü

Kumanda devresi çalıştığı için röle çeker (“tık” eder) ancak asıl gücü sağlayan ana sigorta atmış olabilir.

• Teşhis: Genellikle aküye yakın bir yere konumlandırılmış, 70A ile 150A arasında değişen ırgat termik sigortasını kontrol edin. Mandal atmış veya sigorta teli kopmuş olabilir.

• Çözüm: Mandal atmışsa kurun. Ancak sigorta sürekli atıyorsa, motorda veya kablolarda bir kısa devre/sıkışma var demektir; zorlamayın.

2. Aşama: Akü Voltajı ve Voltaj Düşümü (Gizli Suçlu)

Irgatlar ilk kalkışta devasa bir akım (100-150 Amper) çekerler. Akünüz zayıfsa, röleyi çektirecek kadar gücü (12V) vardır ama motoru döndürecek kapasiteyi (Amper) sağlayamaz.

• Teşhis: Motor kapalıyken ırgata basın. Röle “tık tık tık” diye seri şekilde vurup bırakıyorsa veya tek bir “tık” edip teknedeki diğer ışıkları inanılmaz derecede kısletiyorsa akü bitiktir veya ömrünü tamamlamıştır.

• Çözüm: Tekne motorunu çalıştırın, devri 1500 RPM’e getirip alternatörün sisteme güç basmasını sağlayın ve ırgatı tekrar deneyin. Çalışıyorsa sorun ırgatta değil, akü bankınızdadır.

3. Aşama: Korozyon ve Güç Kablosu Kayıpları

Deniz ortamında tuzlu nem, kalın ırgat kablolarının pabuçlarında yeşil oksitlenme (verdigris) yaratır. Bu korozyon, ince kumanda akımının geçmesine izin verirken, motoru çevirecek kalın akıma adeta bir duvar örer.

• Teşhis: Aküden ırgat rölesine ve röleden ırgat motoruna giden başparmak kalınlığındaki güç kablolarının bağlantı noktalarını inceleyin. Gevşemiş bir somun veya kararmış bir kablo pabucu var mı?

• Çözüm: Bağlantıları sökün, tel fırça ve kontak spreyi ile metali parlatıp tekrar iyice sıkın.

4. Aşama: Solenoid (Röle) İçi Kontak Yanması

İşte en yaygın mekanik arıza. “Tık” sesini duyuyorsunuz çünkü solenoidin içindeki mıknatıs bobini çalışıyor. Ancak bu mıknatısın birbirine yapıştırdığı yüksek akım taşıyan bakır kontaklar, zamanla ark yapmaktan (kıvılcımdan) dolayı kömürleşmiş veya erimiştir. Elektrik karşıya geçemez.

• Teşhis (Köprüleme Testi): Bu test dikkat gerektirir. Kalın, izoleli bir tornavida veya pense sapı kullanarak, rölenin üzerindeki iki kalın (ana akım) terminali birbirine kısa devre yaptırın (köprüleyin). * Motor dönerse: Kesin teşhis, röle (solenoid) arızalıdır. Değişmesi gerekir.

  • Motor yine dönmezse: Sorun röleden sonra, yani motorun kendisinde veya motora giden kablolardadır.

5. Aşama: Irgat Motoru Kömürleri (Fırçalar) ve İç Korozyon

Eğer güç motora kadar ulaşıyor ama motor dönmüyorsa, sorun DC motorun içindedir. Genellikle baş bodoslamada, nemli ve ıslak zincirliğin hemen altında (veya içinde) çalışan bu motorlar suya maruz kalır.

• Teşhis: Motorun içindeki kömürler (fırçalar) bitmiş veya oksitten dolayı yuvalarında sıkışıp kollektöre temas etmiyor olabilir.

• Sahada Pratik Çözüm: Düğmeye basılı tutarken (veya birisi basarken), ırgat motorunun dış kasasına plastik bir çekiçle (veya çekiç sapıyla) sertçe birkaç kez tıklatın. Bu sarsıntı, sıkışmış kömürlerin yaylanarak yerine oturmasını sağlayabilir. Motor aniden çalışmaya başlarsa, sörvey raporuna “Irgat motoru sökülüp kömür/kollektör bakımı yapılmalı” notunu kesinlikle düşmelisiniz.

6. Aşama: Mekanik Sıkışma

Motor elektrik alıyor, dönmeye çalışıyor ama mekanik bir engel buna izin vermiyor olabilir.

• Teşhis: Kavelatayı (zincir dişlisini) boşa alın (kavramayı gevşetin). Irgatı tekrar çalıştırın.

• Çözüm: Motor boşta dönüyorsa şanzıman kilitlenmiş, dişli sıyırmış veya zincir kavelataya fena halde sıkışmış demektir. Şanzımanın sökülüp yağlanması veya tamir edilmesi gerekir.

Profesyonel Bir Dokunuş: Transfer yapan bir kaptan veya sörveyör olarak bu “köprüleme” ve “çekiçleme” teknikleri, denizin ortasında hayat kurtaran pratik bilgilerdir.