Denizde acil durum senaryoları sadece mekanik arızalarla sınırlı değildir; bazen doğa, bazen de görünmez engeller size sürpriz yapabilir. İşte daha önce saydıklarımıza ek olarak, bir denizcinin hazırlıklı olması gereken diğer kritik senaryolar:
1. Direk Devrilmesi veya Arma Hasarı (Dismasting)
Sert hava koşullarında bir çarmıh telinin kopması veya yorulması sonucu direk devrilebilir.
- Tehlike: Devrilen direk teknenin gövdesini döverek delik açabilir veya pervaneye dolanabilir.
- Acil Eylem Planı:
- Can Güvenliği: Herkesi hemen kokpitin korunaklı bir yerine veya aşağıya alın.
- Motoru Çalıştırmayın: Direkten sarkan teller pervaneye dolanıp motoru kitleyebilir.
- Kesin ve Atın: Eğer direk teknenin batmasına neden olacak şekilde gövdeye vuruyorsa, telleri demir makası (bolt cropper) ile kesin ve direği denize bırakın.
- Denge: Teknenin ağırlık merkezi değişeceği için tekneyi dengede tutmaya çalışın.
2. Dümen Kilitlenmesi veya Dümen Kaybı
Dümen palasının kopması veya tellerin kopması sonucu teknenin kontrolünü kaybetmek.
- Acil Eylem Planı:
- Acil Durum Yekesi: Eğer dümen sistemi telli ise, hemen “Emergency Tiller”ı (acil durum yekesi) takın.
- Yelken Dengesi: Eğer yeke de çalışmıyorsa, yelkenleri kullanarak tekneyi yönlendirin (Ana yelken tekneyi rüzgar üstüne, flok rüzgar altına iter).
- Drogue (Deniz Çıpası): Teknenin arkasından bir kova veya deniz çıpası atarak, onu sağa sola çekerek yön vermeye çalışın.
3. Yangın (Özellikle Mutfak veya Makine Dairesi)
Deniz ortasında yangın, batmaktan daha tehlikeli olabilir.
- Acil Eylem Planı:
- Hava Akışını Kesin: Yangın makine dairesindeyse kapağı asla açmayın (oksijen yangını besler). Makine dairesi yangın söndürme deliğinden tüpü boşaltın.
- Kontağı Kapatın: Yakıt ve elektrik akışını ana şalterden kesin.
- Rüzgarı Ayarlayın: Tekneyi, dumanın teknenin içine dolmayacağı bir açıda (genellikle rüzgar altı) tutun.
- Terk Hazırlığı: Yangın kontrol altına alınamıyorsa can yeleklerini takın ve can salını hazırlayın.
4. Karaya Oturma (Grounding)
Sığlıkta kum veya kayaya saplanmak.
- Acil Eylem Planı:
- Su Girişini Kontrol Edin: Tekne su alıyor mu? Sintineye bakın.
- Motorla Zorlamayın: Pervane kuma saplanmışsa zorlamak motora zarar verir.
- Tekneyi Yatırın: Yelkenleri basarak veya bumbayı yana açıp bir kişinin ağırlığıyla tekneyi yana yatırın. Bu, salmanın derinliğini azaltır ve kurtulmanızı kolaylaştırır.
- Çapa Atma (Kedging): Botla çapayı derin suya götürüp atın ve vinç yardımıyla tekneyi o yöne doğru çekin.
5. Yıldırım Çarpması
Özellikle fırtınalı havalarda direk en yüksek nokta olduğu için paratoner görevi görür.
- Acil Eylem Planı:
- Elektronikleri Koruyun: El telsizlerini, tabletleri ve telefonları fırının içine (Faraday kafesi görevi görür) veya metal bir kutuya koyun.
- Teması Kesin: Metal direğe, tellere veya elektrikli cihazlara dokunmayın.
- Kontrol: Yıldırım çarparsa hemen sintineyi kontrol edin; yıldırım genellikle bir vanadan (seacock) çıkış yapar ve o vanayı patlatabilir.
6. Gece Balıkçı Ağlarına Yakalanma
Görünmeyen veya işaretlenmemiş ağlar şaftı ve pervaneyi anında kilitler.
- Acil Eylem Planı:
- Vitesi Boşa Alın: Bir sarsıntı hissettiğiniz an motoru boşa alın.
- Fenerle Kontrol: Kıç taraftan bir fenerle ağın boyutunu anlamaya çalışın.
- Bıçak ve Maske: Eğer deniz durumu uygunsa, birinin emniyet kemeriyle pervaneye inip ağı temizlemesi gerekebilir.
Unutmayın: “PAN PAN” mı “MAYDAY” mi?
- MAYDAY: Can kaybı riski, batma veya yangın gibi hayati tehlikelerde kullanılır.
- PAN PAN: Motor arızası, çapa taraması veya tıbbi yardım gibi acil ama ölümcül olmayan durumlarda kullanılır.
7. Tıbbi Acil Durumlar (Deniz Tutması Ötesi)
Kıyıdan uzaktayken yaşanan kalp krizi, derin kesikler veya ciddi yanıklar.
- Senaryo: Mutfakta birinin üzerine kaynar su dökülmesi veya vinç kolunun çarpması sonucu açık kırık oluşması.
- Acil Eylem Planı:
- Stabilizasyon: Kazazedeyi teknenin en az hareket eden orta noktasına yatırın.
- Telsiz Yardımı: VHF Kanal 16 üzerinden “PAN PAN MEDICO” çağrısı yapın. Bu çağrı, sahildeki doktorlarla doğrudan iletişim kurmanızı sağlar.
- Tahliye: Eğer durum ağırsa, Sahil Güvenlik ile helikopter tahliyesi için koordinat paylaşın.
8. Gaz Sızıntısı ve Patlama Riski
LPG (mutfak tüpü) sızıntısı, havadan ağır olduğu için sintinede birikir ve en küçük kıvılcımda tekneyi havaya uçurabilir.
- Senaryo: Mutfakta gaz kokusu duydunuz veya gaz alarmı çalıyor.
- Acil Eylem Planı:
- Ana Vanayı Kapatın: Tüpün üzerindeki vanayı derhal sıkın.
- Elektrik Yasak: Hiçbir düğmeye basmayın, ışıkları açmayın/kapatmayın. Kıvılcım patlamayı tetikler.
- Havalandırma: Tüm kapakları ve lumbozları açın. Sintine kapaklarını kaldırın ve gazın dışarı çıkması için yelpazeleyin (elektrikli süpürge veya vantilatör kullanmayın!).
9. Katil Balinalar (Orca) Etkileşimi
Son yıllarda özellikle Cebelitarık ve Portekiz kıyılarında yaygınlaşan, orkaların teknelerin dümenlerine saldırması durumu.
- Senaryo: Bir grup orka tekneye yaklaşıyor ve dümene vurmaya başlıyor.
- Acil Eylem Planı:
- Motoru Durdurun: Otopilotu kapatın ve motoru stop edin. Sessizlik ilgilerini azaltabilir.
- Dümeni Sabitlemeyin: Dümeni serbest bırakın, aksi takdirde vuruşlar dümene veya hidroliğe ciddi hasar verir.
- İçeri Girin: Teknenin dış kenarlarından uzak durun ve yetkililere (VHF üzerinden) durumu rapor edin.
10. Geceleyin Işık Kaybı (Total Blackout)
Tüm elektrik sisteminin çökmesi sonucu zifiri karanlıkta, navigasyonsuz ve ışıksız kalmak.
- Senaryo: Ana şalterde kısa devre oldu ve tüm ekranlar ile seyir fenerleri söndü.
- Acil Eylem Planı:
- Yedek Işık: Boynunuza asılı hazır duran kafa lambasını yakın.
- Görünürlük: Yelkenlerin üzerine güçlü bir fener tutarak diğer gemilerin sizi görmesini sağlayın.
- Yedek Navigasyon: Telefon veya tabletteki çevrimdışı haritaları (Navionics vb.) açın.
- Manuel Seyir: Pusulaya ve kerterizlere güvenerek açık denize veya güvenli bir koya yönlenin.
11. Kaçak Yolcu veya Davetsiz Misafir
Özellikle güvensiz bölgelerde gece demir yerinde tekneye birinin çıkması.
- Senaryo: Gece yarısı güvertede ayak sesleri duydunuz.
- Acil Eylem Planı:
- Aydınlatma: Tüm güverte ışıklarını ve projektörleri yakın. Suçlular genellikle karanlığı sever.
- Gürültü: Kornayı (sis düdüğü) çalın. Çevredeki tekneleri uyandırın.
- İletişim: VHF üzerinden “Securite” çağrısı yaparak mevkii bildirin.
Teknede “Kırmızı Düğme” Öncesi Son Kontrol
Eğer bir acil durum artık yönetilemez hale geldiyse ve Can Salı (Life Raft) kullanılacaksa:
- Ayakkabı Giyin: Su soğuktur, çıplak ayakla ısı kaybı (hipotermi) hızlanır.
- Grab Bag (Acil Durum Çantası): İçinde pasaport, para, yedek telsiz, su ve ilaçların olduğu çantayı asla unutmayın.
- Suya Atlamayın: Can salına mümkünse tekneden doğrudan binin. Islanmak, hayatta kalma sürenizi yarı yarıya indirir.
