Tonaj Sörveyi (Tonaj Ölçümü), bir teknenin veya geminin hacimsel kapasitesinin uluslararası standartlara göre hesaplanması ve belgelendirilmesi işlemidir. Denizcilikte vergilendirme, liman harçları, fener ücretleri ve yasal zorunluluklar bu sörvey sonucunda ortaya çıkan değerler üzerinden belirlenir.
İşte tonaj sörveyi hakkında teknik ve yasal tüm detaylar:
1. Tonaj Sörveyi Nedir?
Tonaj sörveyi, geminin ağırlığını değil, kapalı alanlarının hacmini ölçer. “Tonaj” kelimesi tarihsel olarak şarap fıçılarını (tun) ifade etse de günümüzde 1 tonaj birimi 2,83 metreküpe ($100 ft^3$) eşittir.
2. Temel Kavramlar: GT ve NT
Sörvey sonucunda teknenizin iki ana değeri belirlenir:
- Gross Tonnage (GT – Gros Tonaj): Geminin tüm kapalı alanlarının toplam hacmidir (makine dairesi, yaşam alanları, ambarlar dahil).
- Net Tonnage (NT – Net Tonaj): Geminin sadece ticari kazanç sağlayan alanlarının (yolcu kabinleri, yük ambarları) hacmidir.
3. Tonaj Sörveyi Ne Zaman Yapılır?
Aşağıdaki durumlarda tonaj sörveyi yaptırmak ve rapor almak zorunludur:
- Yeni İnşa: Tekne bittiğinde tescil (bağlama kütüğü veya gemi sicili) öncesi.
- İthalat: Yurt dışından alınan bir teknenin Türk bayrağına geçiş sürecinde.
- Büyük Tadilat: Teknenin boyunun uzatılması, eninin genişletilmesi veya ana yapısında hacim değişikliği yapılması durumunda.
- Sertifika Yenileme: Mevcut tonaj belgesinin kaybolması veya süresinin dolması (uluslararası ticari gemilerde).
4. Sörvey Süreci Nasıl İşler?
Süreç genellikle Ulaştırma ve Altyapı Bakanlığı tarafından yetkilendirilmiş gemi inşa mühendisleri veya klas kuruluşları tarafından yürütülür:
- Ölçüm: Teknenin tam boyu ($LOA$), su hattı boyu ($LWL$), genişliği ($B$) ve derinliği ($D$) hassas bir şekilde ölçülür.
- Formül Uygulaması: Uluslararası Tonaj Ölçüm Sözleşmesi (ITC 69) uyarınca belirlenen matematiksel formüller kullanılır:
- $GT = K_1 \times V$ (V: Toplam hacim, $K_1$: Katsayı)
- Raporlama: Ölçüm değerleri ve hesaplamalar bir “Tonaj Tasdiknamesi”ne (Tonnage Certificate) dönüştürülür.
5. 2026 Yönetmeliklerine Göre Önemli Detaylar
Türkiye’de 2026 itibarıyla dijitalleşen sistem (Umut Sistemi vb.) üzerinden bu süreçler daha sıkı takip edilmektedir:
- Amatör Denizciler İçin: 15 metrenin altındaki özel teknelerde genellikle “Bağlama Kütüğü Ruhsatnamesi” için basitleştirilmiş ölçüm yöntemleri uygulanır.
- Harçlar ve Vergiler: Bağlama Kütüğü Harcı doğrudan teknenin boyu üzerinden hesaplansa da, ticari teknelerde tüm mali yükümlülükler sörvey raporundaki Gross Tonaj üzerinden belirlenir.
Tonaj Sörveyi İçin Gerekli Belgeler
- Tekneye ait genel planlar (Endaze planı, genel yerleşim planı).
- İmalatçı beyanı veya fatura.
- Ölçümün yapılacağı uygun bir alan (Teknenin karada olması ölçüm hassasiyetini artırır).
Kritik Bilgi: Yanlış yapılan bir tonaj ölçümü, teknenizin ömrü boyunca fazla liman harcı ödemesine veya sigorta hasar süreçlerinde sorun yaşamasına neden olabilir.
