Bir deniz motoru, otomobil motorundan çok daha ağır şartlarda çalışır. Bir araba motoru, düz yolda giderken gücünün sadece %20-30’unu kullanırken; bir tekne motoru sürekli dik yokuş çıkıyormuş gibi tam yük altında çalışır. David Pascoe der ki: “Motorlar çalışmaktan değil, yanlış çalıştırılmaktan ve beklemekten ölür.”
Türkiye’deki tekne sahiplerinin “servis” anlayışı genellikle arıza olduktan sonra tamir ettirmek üzerine kuruludur. Oysa deniz motorunu öldüren, o büyük arıza gelmeden önceki küçük ihmallerdir. İşte sörvey raporlarında en çok karşılaştığımız 5 motor katili:
1. “Isıtmadan Tam Yol” Vermek (Termal Şok)
Türkiye’de en çok yelkenli teknelerde gördüğümüz bir durumdur. Koyu terk eder etmez, motor daha 40 dereceye bile gelmeden gaz koluna yüklenilir.
- Neden Öldürür? Motor bloğu henüz genleşmemişken, yanma odasındaki ani ısı artışı silindir kapak contasının yanmasına veya daha kötüsü piston segmanlarının silindir çeperine “kaynamasına” neden olur.
- Vaka: Göcek’te kiralık bir teknede, müşterinin motoru çalıştırır çalıştırmaz “demir tarıyor” korkusuyla tam yol ileri yapması sonucu 400 saatteki Yanmar motorun yatak sarmasına şahit olduk.
- Doğrusu: Motor en az 5-10 dakika rölantide veya çok düşük devirde ısınmalı, yağ tüm kanallara ulaşmalıdır.
2. Egzoz Dirseği (Elbow) Tıkanıklığı: “Sessiz Katil”
Pascoe’nun makalelerinde en çok uyardığı parçadır. Türkiye’deki yüksek tuz oranı ve kireçli sular bu süreci hızlandırır.
- Neden Öldürür? Deniz suyu ile sıcak egzoz gazının birleştiği yer olan bu dirsek, zamanla kurum ve kireçle tıkanır. Su akışı azaldığında motor hararet yapar. Daha kötüsü, dirsek çürürse deniz suyu motorun içine, yani silindirlerin içine geri akar.
- Vaka: Bodrum’da “bakımlı” denilerek satılan bir motoryatın motoru, sörvey sırasında çalıştırıldığında suyun az geldiğini fark ettik. Dirseği söktüğümüzde geçiş yolunun %80 kapalı olduğunu gördük. Sahibi “Hararet yapmıyordu ki” diyordu; evet, yapmıyordu ama motorun “boğulmasına” ramak kalmıştı.
- Tablo: Egzoz Dirseği Kontrol Periyodu
3. “Usta, Bu Yağ Daha Gider” Mantığı
Türkiye’de pek çok sahip, “Yılda sadece 20 saat yaptım, yağ hala bal gibi” diyerek yıllık bakımı pas geçer.
- Neden Öldürür? Yağ sadece çalışınca eskimez. Yağın içine karışan asitler ve nem, motor bekledikçe iç yüzeylerde korozyon yapar. 20 saatlik eski yağ, 100 saatlik taze yağdan daha tehlikelidir çünkü kimyasal yapısı bozulmuştur.
- Sörveyor Notu: “Yağ değişimi, bir motor için yapabileceğiniz en ucuz ve en etkili yatırımdır.”
4. Kirli Yakıt ve Bakteri (Dizel Vebası)
Türkiye’deki sahil istasyonlarının bazılarında yakıt kalitesi değişkendir. Ayrıca depolarda biriken nem, “dizel bakterisi” denilen siyah çamuru oluşturur.
- Neden Öldürür? Bu bakteri yakıt filtrelerini anında tıkar. En kötü anlarda (liman girişi, sert hava) motorun stop etmesine neden olur. Daha da kötüsü, enjektör pompasının içine girerek binlerce Euro’luk hasar açar.
- Vaka: Marmaris-Kalkan arası seyirde, yakıt tankı çalkalandığı için dipten gelen çamurla her iki motoru da duran bir katamaranı yedeğe almak zorunda kaldık. Tank temizliği 5 yıldır yapılmamıştı.
5. Tutya (Anod) İhmali: Motoru İçten Eritmek
Motorun içindeki soğutma kanallarında küçük “kurşun” benzeri tutyalar bulunur. Çoğu tekne sahibi bunların varlığından bile habersizdir.
- Neden Öldürür? Bu tutyalar bittiğinde, deniz suyu motorun değerli metallerini (eşanjör, blok) “yemeye” başlar. Dışarıdan sapasağlam görünen motor, içten içe erir.
- Doğrusu: Her yıl tutyalar kontrol edilmeli, %50’si erimişse hemen değiştirilmelidir.
Sörveyörün Özeti: Bir Motoru Nasıl “Evladiyelik” Yaparsınız?
- Günlük Seyir Öncesi: Yağ seviyesine ve soğutma suyu rengine mutlaka bakın (Sadece 30 saniye sürer).
- Kışlama: Tekneyi kışın kullanmıyorsanız bile, 15 günde bir motoru çalıştırıp çalışma sıcaklığına getirin. Hareket etmeyen parçalar paslanır.
- Kayıt Tutun: Motorun üzerine bir etiket yapıştırın; yağın, filtrenin ve en önemlisi egzoz dirseğinin ne zaman değiştiğini oraya yazın.
