1. Voltaj Düşümü: Kablodaki “Görünmez Fren”
Irgatlar, akü bankasından en uzak noktada (baş bodoslamada) bulunurlar. Bu mesafe, enerjinin yolda kaybolması için mükemmel bir zemin hazırlar.
Kablo Kesiti ve Direnç İlişkisi
Bir ırgat yük altındayken 100 ile 150 Amper arasında akım çekebilir. Ohm Kanunu ($V = I \times R$) uyarınca, kablonun direnci ne kadar yüksekse, voltaj o kadar düşer.
- Belirti: Irgat yüksüzken (zincir boştayken) canavar gibi döner ama çapa dipten ayrılacağı an (yük bindiğinde) hızı kesilir ve durur.
- Isınma Faktörü: Yetersiz kesitli veya korozyona uğramış kablolar, yüksek akım geçerken ısınır. Isınan kablonun direnci daha da artar ve voltajı adeta yutar.
Korozyonlu Bağlantılar
Baş altındaki ırgat motoru ve selenoid (röle) kutusu, sürekli nemli ve tuzlu bir ortama maruz kalır. Kablo pabuçlarındaki o incecik yeşil oksit tabakası, 100 Amperlik bir akım için aşılmaz bir duvardır.
2. Motor Kömürlerinin Bitmesi: Gücün Kaynağındaki Aşınma
Irgat motorları genellikle “kömürlü” (brushed) DC motorlardır. Elektrik, dönen parçaya (kollektör) bu karbon kömürler aracılığıyla iletilir.
Kömür Neden Biter?
- Normal Aşınma: Her kullanımda kömürler mikroskobik düzeyde aşınır. 5-10 yıllık bir ırgatta kömürlerin bitme noktasına gelmesi olağandır.
- Sıkışma: Kömürlerin içinde bulunduğu yaylı yuvalar (brush holders), deniz suyunun etkisiyle korozyona uğrar. Kömür bitmese bile yuvasında sıkıştığı için kollektöre tam basamaz.
- Ark Yapma: Kömür tam temas etmediğinde aradaki boşlukta ark (kıvılcım) oluşur. Bu durum hem kollektörü karartır hem de motorun torkunu (döndürme gücünü) dramatik şekilde düşürür.
3. Teknik Teşhis: “Elektriksel mi, Mekanik mi?”
Bir sörveyör olarak, ırgat arızasını teşhis ederken “nokta atışı” yapmak için şu adımları izliyoruz:
- Yük Altında Voltaj Ölçümü: Multimetreyi (Fluke veya Uni-T) doğrudan ırgat motorunun giriş klemenslerine bağlıyoruz. Düğmeye basıldığında voltaj 10.5V‘un altına düşüyorsa sorun akü, kablo veya bağlantılardadır.
- Selenoid (Röle) Kontrolü: Selenoidin içindeki platinler zamanla ark yaparak kararır. Akımı tam iletemez. Termal kamera ile selenoid kutusuna baktığımızda aşırı bir ısınma görüyorsak, iç direnç artmış demektir.
- Amperaj Testi: Pensampermetre ile çekilen akımı ölçüyoruz. Eğer ırgat boşta bile çok yüksek amper çekiyorsa, bu genellikle motorun içindeki bir sargı kısa devresine veya şanzımanındaki (gearbox) bir mekanik sıkışmaya işaret eder.
4. Yerel Tecrübe: “Ege’nin Sert Zemini ve Irgat Bakımı”
Ege Denizi’nde, özellikle İzmir ve çevresindeki koylarda zemin bazen çok yoğun erişteli (yosunlu) veya sert çamurlu olabilir. Çapa bu zemine “gömüldüğünde”, ırgatı zorlayarak çapayı sökmeye çalışmak yerine teknenin motor gücünden yararlanmak (çapayı üzerine sürerek sökmek) ırgatın ve kömürlerin ömrünü uzatır.
Ayrıca, 1979 Westerly Renown gibi klasik gövdelerde ırgat sonradan eklenmişse, genellikle çekilen kablo kesitleri günümüz standartlarının ($35mm^2$ veya $50mm^2$) altında kalmış olabilir. Bu da kronik bir “yükte durma” sorununa yol açar.
Arıza Belirti Karşılaştırma Tablosu
| Belirti | Olası Neden | Önerilen Aksiyon |
| Irgat boşta yavaş dönüyor | Akü zayıf veya korozyon | Akü testi / Bağlantı temizliği |
| Yük binince aniden duruyor | Yetersiz kablo kesiti (Voltage Drop) | Kablo kesiti kontrolü / Takviyesi |
| Düğmeye basınca sadece “tık” sesi | Selenoid arızası veya bitik kömür | Selenoid değişimi / Kömür kontrolü |
| Motordan duman veya koku geliyor | Motor sargı yanığı veya sıkışma | Motor revizyonu |
Sonuç: Çapanız Sizi Yarı Yolda Bırakmasın
Elektrikli ırgatın yükte durması, basit bir arızadan ziyade zincirleme bir elektriksel yetersizliğin sonucudur. Kömürleri değiştirmek bazen sorunu çözer ama eğer kablolarınız zayıfsa yeni kömürler de kısa sürede ark yaparak bozulacaktır.
Teknenizin en stratejik parçalarından biri olan ırgat sistemindeki bu elektriksel kayıpları, kablo dirençlerini ve motorun gerçek kondisyonunu profesyonelce analiz ettirmek sizi fırtınalı bir gecede büyük bir krizden kurtarır.
Surveyyat.com uzman ekibimiz profesyonel cihazlar ile (hassas multimetreler, pensampermetreler ve termal kamera) ırgat arızanızı yerinde tespit eder, raporlar ve sizi en doğru servise yönlendirir.
