Teknede elektrik tesisatı planlarken sigorta ve şalter yerleşimi, sadece bir “açma-kapama” düzeneği değil, sistemin yangın savunma hattıdır. Bir teknede yangınların %80’i elektrik kaynaklıdır ve doğru yerleştirilmemiş bir sigorta, kablonun korumasız kalmasına neden olur.
İşte mühendislik standartlarına (ABYC ve ISO) uygun bir koruma mimarisi:
1. Altın Kural: Kaynağa Yakınlık
Bir sigortanın tek bir görevi vardır: Kabloyu korumak. Sigorta, akım kaynağına (Aküye) ne kadar uzaksa, aradaki mesafe o kadar savunmasızdır.
- Mühendislik Standartı: Sigorta, akü kutup başından itibaren kablo yolu üzerinde ilk 18-20 cm içerisinde yer almalıdır. Eğer kablo bir muhafaza içindeyse bu mesafe 1 metreye kadar uzayabilir.
2. Şalter ve Sigorta Hiyerarşisi
Sistemi katmanlar halinde planlamalıyız:
A. Ana Besleme Katmanı (Primary Protection)
Aküden çıkan devasa akımı kontrol eden katmandır.
- Ana Şalter (Battery Switch): Artı (+) hattı tamamen kesebilmelidir. “1-2-Both” tipi şalterler yerine, servis ve marş akülerini ayıran bağımsız şalterler modern standarttır.
- Ana Sigorta (Class T veya MRBF): İnvertör veya ırgat gibi yüksek akım çeken cihazlar için Class T sigorta (çok hızlı tepki ve yüksek patlama direnci) veya doğrudan kutup başına takılan MRBF (Manual Reset Bus Bar Fuse) tercih edilmelidir.
B. Dağıtım Katmanı (Secondary Protection)
Ana şalterden sonra gelen ve cihaz gruplarına ayrılan noktadır.
- DC Dağıtım Paneli: Aydınlatma, buzdolabı, navigasyon cihazları için burada “Circuit Breaker” (Devre Kesici) şalterler kullanılır. Bunlar hem anahtar hem sigorta görevi görür.
3. Kritik Cihazlar İçin Özel Planlama
Bazı cihazlar “asla sigortasız” olmamalı ama bazıları da “yanlışlıkla kapanmamalıdır”:
- Sintine Pompaları: Genellikle ana şalterden önce bağlanır (Bypass). Böylece siz tekneden ayrılıp ana şalteri kapatsanız bile, sintine pompası su yükseldiğinde çalışmaya devam eder. Bu hatta mutlaka “Auto/Manual” modu olan sigortalı bir panel eklenmelidir.
- Irget (Windlass) ve Baş Pervanesi (Bow Thruster): Bu cihazlar anlık 100A-300A arası akım çeker. Mutlaka kendilerine özel, yüksek amperli termal devre kesicileri (Circuit Breaker) olmalıdır.
4. Sigorta Amperajı Nasıl Hesaplanır?
Sigorta değeri seçilirken cihazın tüketimi değil, kablonun taşıma kapasitesi baz alınır.
- Eğer cihazınız 10A çekiyor ama kullandığınız kablo 30A taşıyabiliyorsa, 15A veya 20A bir sigorta takmak uygundur.
- Sigorta, kablo erimeden önce “atacak” şekilde seçilmelidir.
5. İdeal Yerleşim Şeması
| Konum | Komponent | Fonksiyon |
| Akü Üstü | MRBF Sigorta | Tüm tesisatı kısa devreye karşı korur. |
| Akü Yakını | Ana Şalter | Acil durumda veya tekneden ayrılırken enerjiyi keser. |
| Negatif Hat | Bus Bar (Kollektör) | Tüm eksi dönüşleri tek bir noktada toplar (Shunt buraya takılır). |
| Kaptan Köşkü | Sigortalı Panel | Günlük kullanılan cihazların kontrolü. |
Mühendislik Püf Noktası: Bus-Bar Kullanımı
Akü kutup başına 5-6 tane kablo bağlamak profesyonel olmayan ve tehlikeli bir yöntemdir. Tüm ana bağlantıları bir Bus-Bar (Dağıtım Barası) üzerinde toplayıp, aküye tek bir kalın kablo ile gitmek bağlantı direncini ve yangın riskini minimize eder.
