Diyelim ki İstanbul’dasınız ve aylardır aradığınız o temiz Beneteau Oceanis 38 modelini Bodrum’da bir ilanda gördünüz. Fotoğraflar harika, açıklama “masrafsız” diyor. Uçak biletini alıp oraya gitmek, konaklamak ve vaktinizi harcamak ciddi bir yatırım. Ancak sörveyör olarak tecrübem şu: İlanlardaki teknelerin %80’i, göründüklerinden en az %30 daha kötüdür.
Sırf “bir bakmak için” 800 km yol gitmeden önce, satıcıya veya brokera sormanız gereken öyle sorular vardır ki; karşıdaki kişi ya dürüstçe itiraf etmek zorunda kalır ya da yalan söylerken sesindeki o titremeyi yakalarsınız. İşte cebinizi ve vaktinizi koruyacak “Uzaktan Eleme” rehberi:
1. “Jelkotun Mevcut Parlaklığı Ne Durumda? En Son Ne Zaman Pasta-Cila Yapıldı?”
Bu soru “Tekne temiz mi?” demekten çok daha zekicedir.
- Neden sormalısınız? Eğer satıcı “Daha geçen ay yapıldı” diyorsa ve buna rağmen fotoğraflarda matlık varsa, o teknenin jelkotu ömrünü tamamlamış demektir (Tebeşirleşme). “Hiç yaptırmadık ama hala parlıyor” cevabı, teknenin iyi bakıldığının veya gölgede saklandığının işaretidir. “Cila istiyor” cümlesi ise genellikle “Güneşten yandı, masrafı büyük” demenin kibarcasıdır.
2. “Alüminyum Pencere Çerçevelerinde ve Paslanmazlarda Korozyon Var mı?”
Pascoe’nun en sevdiği detaydır.
- Neden sormalısınız? Gövdeyi parlatmak kolaydır ama alüminyum pencere çerçevelerindeki boya atmalarını veya kromlardaki derin pas lekelerini gizlemek zordur. Eğer çerçevelerde kabarma veya dökülme varsa, o tekne yüksek nemli veya bakımsız bir ortamda kalmıştır. Bu da bize elektrik tesisatının ve motorun dış aksamının ne durumda olduğu hakkında gizli bir mesaj verir.
3. “Servis Aküleri Kaç Yıllık ve Markası Nedir?”
Basit bir soru gibi görünse de satıcının “vizyonunu” ölçer.
- Neden sormalısınız? Eğer 10 milyonluk teknede en ucuz, isimsiz aküler varsa; bilin ki o sahibi motorun yağını da en ucuzundan almış, arızaları “yama” yaparak çözmüştür. Akülerin markası ve yaşı, teknenin teknik bakım disiplininin aynasıdır. “Bilmiyorum, herhalde 3-4 yıllıktır” cevabı, teknenin teknik olarak kaderine terk edildiğinin sinyalidir.
4. “Döşemelerde veya Ahşap Panel Birleşimlerinde ‘Su İzi’ Var mı?”
Doğrudan “Tekne su alıyor mu?” diye sormayın, kimse “Evet” demez.
- Neden sormalısınız? Kamara içindeki ahşap panellerin (özellikle pencerelerin altındaki kısımların) birleşim yerlerinde koyulaşma veya şişme olup olmadığını sorun. Eğer buralarda leke varsa, o pencereler kronik olarak su sızdırıyordur. İçerideki “nem kokusu” ise genellikle bu sızıntıların bir sonucudur. Uzaktan bir tekne için en büyük “gitme” nedenidir.
5. “Motorun En Son Ağır Bakımı Ne Zaman Yapıldı ve Faturası Duruyor mu?”
“Bakımlı” kelimesi Türkiye’de çok esnektir.
- Neden sormalısınız? “Yağını değiştirdik” bir ağır bakım değildir. Egzoz dirseği (elbow), eşanjör temizliği, deniz suyu pompası ve kayışlar ne zaman değişti? Eğer satıcı “Valla ustaya verdik, o yaptı bir şeyler” diyorsa, kayıt dışı ve sistemsiz bir bakım süreciyle karşı karşıyasınızdır. Fatura sunulamayan her bakım, yapılmamış sayılmalıdır.
6. “Bimini, Sprayhood ve Dış Minderlerin Kondisyonu 10 Üzerinden Kaç?”
Tekstil ürünleri çok pahalıdır.
- Neden sormalısınız? Türkiye güneşi güneşlikleri (canvass) 3-4 yılda çıtır çıtır eder. Eğer “Dikişleri biraz atıyor ama idare eder” diyorsa, cebinizden bugün için en az 3.000 – 5.000 Euro çıkacağını bilerek o yola çıkın. Bu soru, pazarlık aşamasında elinizi güçlendirecek en somut veridir.
7. “Sintinede Daimi Duran Bir Su Var mı?”
“Kuru” kelimesine güvenmeyin.
- Neden sormalısınız? Sintinede su olması normal değildir. Eğer “Biraz oluyor ama normal, sintine pompası atıyor” diyorsa; ya mil yatağından (pupa) ya da bir su deposundan kaçak vardır. Tatlı su mu yoksa tuzlu su mu olduğunu sorun. Tuzlu suysa sızıntı; tatlı suysa korozyon ve koku demektir.
Sörveyörün Altın Tavsiyesi: “Görüntülü Arama”
Teknoloji elinizin altında. Satıcıya “Müsaitseniz 5 dakika WhatsApp’tan tekneyi canlı görebilir miyim?” deyin.
- Nereye baktırın? Salonun tavanına değil; motorun altına, akülerin olduğu bölmeye ve buzdolabının arkasına baktırın. Satıcı buraları göstermekten çekiniyorsa, o uçak biletini asla almayın.
