Sörveyörün Sorumluluğu Nerede Başlar, Nerede Biter?

Tekne alırken sörvey yaptıran birinin aklındaki soru çoğu zaman aynıdır: “Rapor temiz çıkarsa ve sonra bir sorun çıkarsa ne olur?” Bu sorunun cevabı, sörveyin ne olduğunu ve ne olmadığını doğru anlamaktan geçer. Bu yazı, sörveyörün sorumluluğunun sınırlarını açık ve anlaşılır biçimde anlatır.

1. Sörvey nedir?

Sörvey, bir teknenin belirli bir tarihte, belirli bir kapsam ve yöntemle incelenip bulguların yazılı olarak raporlanmasıdır. Rapor bir uzman görüşüdür: teknenin o günkü durumunu, ölçüm değerlerini, fotoğrafları ve önceliklendirilmiş bulguları içerir. Sörvey, teknenin geleceği için bir garanti ya da taahhüt değildir.

2. Sorumluluk kapsamla başlar

Sörveyörün sorumluluğunun ilk sınırı, yazılı olarak kararlaştırılan kapsamdır. Alım öncesi bir sörvey ile sigorta sörveyi, hasar tespiti ya da yalnız motor incelemesi farklı işlerdir. Sörveye başlamadan önce kapsam yazılı olarak belirlenmelidir:

• Tekne karada mı, denizde mi, ikisinde de mi incelenecek?
• Deniz testi (sea trial) yapılacak mı?
• Arma, elektrik, makine, emniyet donanımı hangi derinlikte incelenecek?
• Ek testler (ör. yağ analizi, motor kompresyon ölçümü, arma sökülerek inceleme) kapsamda mı?

Kapsamda olmayan bir iş için sörveyörden sonuç beklemek doğru değildir. Kapsam dışı kalan konular için ayrı uzmanlık ya da ek inceleme planlanır.

3. Yöntem: tahribatsız ve erişilebilir alanlar

Standart bir sörvey tahribatsızdır: tekneye zarar vermeden, erişilebilen alanlarda yapılır. Bu yüzden:

• Sabit iç kaplamaların, sabit mobilyanın ya da dolu tankların arkası çoğu zaman görülemez.
• Makine iç aksamı sökülmeden incelenemez.
• Direk tepesi, özel bir çıkış yapılmadıkça yalnız aşağıdan ve dürbünle görülür.

İyi bir rapor, erişilemeyen alanları açıkça yazar. “Buraya bakılamadı” notu bir eksiklik değil, sınırın dürüstçe gösterilmesidir; alıcı bu bölgeler için ek inceleme isteyip istemeyeceğine buna göre karar verir.

4. Rapor tarihi

Tekne, sörveyden sonra kullanılmaya, beklemeye ve yaşlanmaya devam eder. Rapor, inceleme günündeki durumu yansıtır. Sörveyden haftalar sonra ortaya çıkan bir arıza, o gün var olan ve görülebilir bir bulgu değilse, raporun kapsamı dışındadır. Bu yüzden alım sürecinde sörvey ile satın alma arasındaki süre kısa tutulmalıdır.

5. Gizli kusur

Gizli kusur, olağan bir incelemede görülemeyen kusurdur: kaplama altında kalmış bir onarım, yağ değişiminden hemen önce silinmiş bir sızıntı, geçici olarak giderilmiş bir arıza. Sörveyör, olağan özenle görülebilecek olanı görmek ve raporlamakla yükümlüdür; tekneyi sökmeden görülemeyecek olanı bilmesi beklenmez. Satıcının bilerek gizlediği bir kusur ise alıcı ile satıcı arasındaki bir konudur.

6. Rapor kimin için?

Sörvey raporu, sörveyi isteyen ve ücretini ödeyen müşteri için hazırlanır. Raporun başka kişilerce (ör. sonraki bir alıcı) kullanılması, sörveyörün o kişilere karşı bir yükümlülük üstlendiği anlamına gelmez. Tekneyi yıllar sonra alacak biri, kendi sörveyini yaptırmalıdır.

7. Bağımsızlık

Sörveyörün sorumluluğunun en önemli parçalarından biri, çıkar çatışmasından uzak durmaktır: satıcıdan, brokerdan ya da onarım yapacak tersaneden bağımsız olmak. Bağımsız bir sörveyör, bulguyu küçültmekte ya da büyütmekte çıkarı olmayan kişidir. Sörvey öncesinde sörveyöre, satıcı ya da broker ile bir bağı olup olmadığını sormak alıcının hakkıdır.

8. Sözleşmede nelere bakılır?

• Kapsam ve yöntem açıkça yazılmış mı?
• Deniz testi ve ek testler dahil mi, ayrıca mı ücretlendiriliyor?
• Raporun teslim süresi ve biçimi belli mi?
• Hava ya da teknenin hazır olmaması gibi nedenlerle erteleme ve iptal koşulları yazılı mı?
• Sorumluluğun sınırı (çoğu sözleşmede hizmet bedeliyle sınırlıdır; kasıt ve ağır ihmal hâlleri bu sınırın dışındadır) açıkça belirtilmiş mi?

9. Alıcının yapabilecekleri

• Sörveyden önce satıcıdan bakım kayıtlarını ve faturaları isteyin.
• Mümkünse sörvey sırasında teknede bulunun; bulguları yerinde dinlemek raporu anlamayı kolaylaştırır.
• Rapordaki “erişilemedi” ya da “doğrulanamadı” notlarını ciddiye alın; gerekiyorsa ek inceleme isteyin.
• A sınıfı bulguları alımdan önce giderin ya da fiyat pazarlığına yansıtın.

Sörveyin nasıl yürüdüğü için sörvey süreci, raporun nasıl okunacağı için rapor nasıl okunur sayfalarımıza, genel koşullar için hizmet koşullarına bakabilirsiniz.

Sık sorulan sorular

Sörvey temiz çıktı, sonra motor arızalandı. Sörveyör sorumlu mu?

Sorun, sörvey günü olağan incelemeyle görülebilecek bir bulguysa ve kapsamdaysa değerlendirilir. Motorun iç aksamı gibi söküm gerektiren konular ve sonradan oluşan arızalar standart sörveyin dışındadır.

Sörvey raporu değer garantisi verir mi?

Hayır. Değerleme bir uzman görüşüdür; piyasa koşullarına göre değişir ve satış fiyatı taahhüdü değildir.

Rapor ne kadar süre geçerlidir?

Rapor, inceleme tarihindeki durumu anlatır. Sigorta şirketleri ve finans kurumları kendi kurallarına göre belirli bir süreden eski raporları kabul etmeyebilir.