Vaka Analizi: “Parlak Refit”in Sakladığı Yıkım – Bir Sörveyörün Not Defterinden

Bir sörveyör olarak sahada gördüğüm en tehlikeli durum, bir teknenin yeni boyanmış, döşemelerinin pırıl pırıl olduğu ancak bazı ustaların “görünmez” ihmalleriyle dolu olduğu durumlardır. Bu makale, refit sonrası yaşanan gerçek vakalar üzerine yazılmıştır ve profesyonel bir sörveyörün, tersane teslimi bir teknede aradığı “ölümcül hataları” belgelemektedir.

Vaka: 2023 Sezon Sonu Refiti ve “Deniz İnişi” Felaketi

Tekne: 14 Metre Yelkenli.

Yapılan İşlem: Motor revizyonu, şaft değişimi, tüm seacock (deniz suyu giriş/çıkış) vana yenilemeleri, gövde zehirli boyası.

Sonuç: Tekne denize indirildikten 30 dakika sonra makine dairesinde su seviyesi %30’a ulaşmış, şanzıman ve motor elektrik sistemi tamamen tuzlu su altında kalmıştır.

Hata 1: “Çift Kelepçe İhmali ve Hortum Boyu Sorunu”

Refit sonrası yapılan incelemede, tuvalet çıkış vanasına bağlanan hortumun olması gerekenden 3 cm daha kısa kesildiği ve bu nedenle vanaya “gergin” bir şekilde bağlandığı görüldü.

• Vaka Analizi: Usta, hortumu vanaya oturtmak için aşırı güç uygulamış, hortumun üzerine tek bir kelepçe atılmıştı. Tekne suya inip gövde esneyince, bu gergin hortum vanadan sıyrılmıştı.
• Kontrol Listesi: Her türlü su altı hortumunda en az 2-3 cm “boşluk” (slack) olmalı ve mutlaka birbirine zıt yönden sıkılmış çift kelepçe kullanılmalıdır.

Hata 2: “Şaft Hizalaması ve Kaplin Gerilimi”

Motor bakımı sırasında takozlar (mounts) değişmiş ancak şaft hizalaması, tekne karada takoz üzerindeyken yapılmıştı.

• Vaka Analizi: Tekne suya indiğinde, gövde ağırlığı suyun kaldırma kuvvetiyle değişir (fiberglas esner). Tekne karadaki gibi durmaz. Karada yapılan 0.05 mm’lik hassas hizalama, suyun üzerinde 1.5 mm’ye çıktı. Motor çalışınca şaft, salmastra (seal) üzerinde “eksen kaçıklığı” (misalignment) yaratmıştı. Salmastra parçalandı ve su içeri hücum etmişti.
• Kontrol Listesi: Hizalama (alignment) ayarı asla karada nihai hale getirilmez. Tekne suya inip tüm sıvı tankları dolduktan sonra, motor rölantide çalışırken “feel gauges” (sentil) ile tekrar ölçülmelidir.

Hata 3: “Pozitif Terminal ve İzolasyon Felaketi”

Refit sırasında alternatör kabloları yenilenmiş, ancak yeni takılan 120A’lik güçlü alternatörün pozitif terminaline koruyucu kapak (boot) takılmamıştı.

• Vaka Analizi: Motor sarsıntısı sonucu, motorun üzerindeki metal bir yağ çubuğu tutucusu (bracket) gevşemiş ve alternatörün açıkta duran pozitif terminaline değmişti. Sonuç: Devasa bir ark, motor odasında yangın başlangıcı ve tüm DC sistemin (otopilot, ploter, motor beyni) yanması.
• Kontrol Listesi: Bir sörveyör olarak makine dairesinde, tüm elektrikli bileşenlerde metal çıplaklığı ararım. Plastik koruyucu kapakları olmayan hiçbir pozitif (+) bağlantı kabul edilemez.

Hata 4: “Dümen Quadrant’ındaki Ölümcül Kupilya Eksikliği”

Dümen sistemi elden geçmiş, ancak dümen palası (rudder stock) ile mekanizmayı birbirine bağlayan merkezleme pimi (key/pin) kontrol edilmişti.

• Vaka Analizi: Pimin çıkmaması için takılması gereken paslanmaz kupilya (gupilya) takılmamıştı. Denizde dalga vuruşuyla pim yerinden çıkmıştı, dümenci dümeni çevirirken pala hareket etmedi ve tekne “dümen kilitli” modda kayalıklara sürüklendi.
• Kontrol Listesi: Dümen sistemi, motor sisteminden bile daha kritiktir. Mekanik bağlantı noktalarındaki tüm pimleri, somunları ve özellikle kupilyaların bükülme şeklini (tam bükülmüş mü?) bizzat inceleyin.

Sörveyörün Saha Notu (Checklist)

Tersaneden çıkan bir teknede şu tabloyu eksiksiz doldurmadan “denize elverişli” raporu vermeyin:

Sonuç: Bir teknede “yeni” veya “tamir görmüş” olması, “güvenli” olduğu anlamına gelmez. Profesyonel bir sörveyör olarak benim görevim, teknenin estetiğine değil, teknenin “hata payı”na (safety margin) bakmaktır. Bir sonraki refit sonrası incelemenizde, ustanın sözüne değil, kendi fenerinize ve tornavidanıza güvenin.