Teknede jeneratör, çoğu zaman ancak durduğunda fark edilen bir makinedir. Klima, su ısıtıcı ve mutfak onu beklerken, bakımı ana makinenin gölgesinde kalır. Oysa jeneratör, küçük hacminde ana makinenin bütün sorunlarını taşır; üstelik genellikle daha sıkışık, daha sıcak ve erişimi daha zor bir yerdedir. Bu yazı, sörveyde en sık kayda geçen bakım ihmallerini ve belirtilerini anlatır.
1. Deniz suyu devresi: çark, süzgeç, eşanjör
Jeneratör deniz suyuyla soğutulur. Bu devrenin en zayıf halkası çarktır (impeller). Kuru çalışma, yaş ve uzun bekleme çarkın kanatlarını kırar; kırılan parçalar eşanjöre gidip suyun yolunu tıkar.
- Çark, üretici aralığında ve en azından sezon başında değiştirilmelidir; teknede yedeği bulunmalıdır.
- Deniz suyu süzgeci düzenli temizlenir; kapağının contası hava almamalıdır.
- Eşanjörde kireç ve tortu, soğutmayı sessizce azaltır. Jeneratörün sıcaklığı yük altında yavaş yavaş yükseliyorsa ilk bakılacak yer burasıdır.
2. Egzoz dirseği (karışım dirseği)
Egzoz gazının deniz suyuyla karıştığı dirsek, sıcaklık ve tuzun bir arada olduğu bir noktadır; zamanla iç yüzeyi aşınır ve daralır. Daralan dirsek geri basınç yaratır, jeneratör güç kaybeder ve kurum yapar. Dirseğin çevresinde kabuklanma, pas akıntısı ya da sızıntı izi varsa sökülüp kontrol edilmesi gerekir.
3. Su kilidi ve sifon: en pahalı ihmal
Su hattının altına kurulmuş jeneratörlerde, egzozdaki deniz suyunun geri akıp silindirlere dolmasını önleyen bir sifon kırıcı (anti-siphon) valf bulunur. Bu valf tıkandığında ya da yanlış yerleştirildiğinde, jeneratör kapalıyken deniz suyu motorun içine dolabilir. Sonuç çoğu zaman ağır bir motor hasarıdır.
- Sifon kırıcı valf düzenli temizlenir; tuz kristalleri valfi kapalı tutabilir.
- Jeneratör birkaç kez marş basıp çalışmıyorsa, marşa basmaya devam etmek yerine sebep aranır: her marş denemesinde pompa egzoza su basar ve bu su, egzoz susturucusunu (water lift) doldurup motora geri dönebilir.
4. Düşük yükte çalıştırma
Jeneratörü uzun süre çok düşük yükle çalıştırmak, yakıtın tam yanmamasına ve silindirlerde, egzozda kurum ve yakıt birikmesine yol açar (wet stacking). Belirtileri; egzozda siyah duman, yağlı kurum ve performans düşüşüdür. Jeneratör, kapasitesine uygun bir yükle çalıştırılmalı; yalnız birkaç küçük cihaz için saatlerce çalıştırılmamalıdır.
5. Yakıt sistemi
Jeneratör çoğu zaman ana makineyle aynı tanktan beslenir ama ayrı bir filtre ve hat üzerinden. Bu filtre ihmal edilince jeneratör yük altında düşer ya da durur. Uzun süre çalışmayan jeneratörlerde yakıt hattında hava ve tankta su birikmesi de sık görülen durumlardandır.
6. Kayışlar, bağlantılar, titreşim
Ses kabininin içinde çalışan jeneratörde kayış aşınması, gevşek bağlantılar ve bozulmuş motor takozları gözden kaçar. Titreşim artışı, hem jeneratörün kendisine hem de çevresindeki hortum ve kablolara zarar verir.
7. Karbonmonoksit riski
Egzoz hattındaki bir sızıntı ya da rüzgârın egzozu tekneye geri taşıması, kabinlerde karbonmonoksit (CO) birikmesine yol açabilir. CO renksiz ve kokusuzdur. Jeneratörü olan her teknede, uyunan her bölmede çalışan bir CO alarmı bulunmalı; egzoz hattı ve bağlantıları düzenli kontrol edilmelidir.
8. Sörveyde jeneratöre nasıl bakılır?
- Çalışma saati ve bakım kayıtları karşılaştırılır.
- Soğuk çalıştırma, yük altında çalışma ve sıcaklık ölçümü yapılır.
- Egzoz çıkışında su akışı ve dumanın rengi izlenir.
- Deniz suyu devresi, dirsek ve sifon kırıcı valf görsel olarak incelenir.
- Elektrik çıkışı (voltaj ve frekans) yük altında ölçülür.
Motor içi ölçümler (kompresyon gibi) standart sörvey kapsamında değildir; gerektiğinde bağımsız bir motor teknisyeniyle koordine edilir. Ayrıntılar için motor sörveyi sayfamıza bakabilirsiniz.
Sık sorulan sorular
Jeneratör kaç saatte bir bakıma girmeli?
Üreticinin aralığı esastır; birçok küçük jeneratörde yağ ve filtre değişimi birkaç yüz saatte bir yapılır. Az kullanılan jeneratörlerde yıllık bakım da atlanmamalıdır.
Jeneratör neden yük binince duruyor?
En sık nedenler tıkalı yakıt filtresi, yetersiz soğutma ve aşırı yüktür. Önce yakıt ve soğutma devresi kontrol edilir.
Uzun süre çalışmayan jeneratör nasıl çalıştırılır?
Önce çark, yağ seviyesi, yakıt ve sifon kırıcı valf kontrol edilir; ardından yüksüz kısa bir çalıştırma ve kademeli yükleme yapılır.