Motoryat satın almak, sadece bir araç değil, karmaşık bir mühendislik yapısını devralmaktır. İkinci el bir motoryat alırken profesyonel bir sörveyör (eksper) tutmanız şiddetle tavsiye edilir, ancak kendi ön incelemenizde bakmanız gereken “Surveyyat 50 Kritik Nokta” listesini 5 ana kategoride topladım.
1. Makine Dairesi ve Mekanik (En Maliyetli Kalemler)
Makine dairesi, bir motoryatın kalbidir. Buradaki bir hata, tekne bedelinin %20’sine kadar ek masraf çıkarabilir.
- Motor Blokları: Pas, korozyon veya yağ sızıntısı var mı?
- Motor Saatleri: Saatler orijinal mi, motorlar revizyon (overhaul) görmüş mü?
- Yağ Analizi: Yağın rengi ve kıvamı (Sütlü görüntü su karıştığına işarettir).
- Egzoz Dirsekleri (Risers): Korozyon ve sızıntı kontrolü.
- Şanzımanlar: Vites geçişlerinde vuruntu veya gecikme var mı?
- Jeneratör: Yük altındayken voltaj dalgalanması yapıyor mu?
- Turboşarjlar: Islık sesi veya yağ sızıntısı var mı?
- Yakıt Seperatörleri (Racors): İçinde su veya tortu birikmiş mi?
- V-Kayışları: Çatlaklar veya aşırı gevşeklik.
- Sintine Pompaları: Otomatik ve manuel modda çalışıyor mu?
2. Su Altı ve Tahrik Sistemleri (Karasörveyi)
Teknenin karaya çekilip altının incelenmesi zorunludur.
- Gövde Osmos Kontrolü: Jelkot altında kabarcıklar var mı?
- Pervaneler: Eğilme, çentik veya kavitasyon izi.
- Şaftlar: Eğrilik veya salgı (yalpa) var mı?
- Kovanlar (Cutless Bearings): Şaftta boşluk var mı?
- Dümen Yelpazeleri: Hareketinde takılma veya boşluk.
- Tutyalar (Anodes): Erime seviyesi (Hızlı erime elektrik kaçağına işarettir).
- Trim Tabları (Flaplar): Hidrolik sızıntısı ve düzgün çalışma.
- Vana ve Bord Çıkışları: Korozyon ve kilitlenme durumu.
- Baş ve Kıç İticiler (Thrusters): Pervane kondisyonu ve tünel temizliği.
- Su Altı Işıkları: Çalışmayan LED var mı?
3. Elektrik ve Navigasyon Sistemleri
Modern motoryatlar birer yüzer bilgisayardır.
- Akü Bankası: Akülerin üretim tarihi ve voltaj tutma kapasitesi.
- Inverter/Charger: Sahil beslemesi kesildiğinde sistem devreye giriyor mu?
- Sigorta Paneli: Yanık kokusu veya sonradan eklenmiş amatör kablolar.
- Chartplotter / GPS: Harita güncelliği ve ekran dokunmatiği.
- Radar: Tarama yapıyor mu ve objeleri seçiyor mu?
- VHF Telsiz: Ses gönderme ve alma kalitesi.
- Otopilot: Rotayı tutabiliyor mu?
- Derinlik ve Hız Göstergeleri: Sensörler doğru veri iletiyor mu?
- Klima (Chiller/Self-contained): Kompresör devreye giriyor mu, gaz eksik mi?
- Eğlence Sistemleri: Uydu TV, ses sitemi ve hoparlörler.
4. Dış Kondisyon ve Güverte
Görsel estetik kadar yapısal bütünlük de önemlidir.
- Tik Güverte: Kalınlığı ne kadar, derzleri (sika) kalkmış mı?
- Jelkot Çatlakları: Stres çatlakları yapısal bir soruna mı işaret ediyor?
- Vardavelalar: Yerinden oynayan veya bükülen kromlar.
- Irgat ve Demir: Zincirde aşırı pas, ırgat motorunda zorlanma.
- Lumboz ve Hatchler: Contalar su sızdırıyor mu?
- Pasarella: Hidrolik sistemde yağ kaçağı ve gıcırtı.
- Yüzme Platformu: Mekanik platform ise iniş-kalkış hızı.
- Döşemeler ve Bimini: Güneş yanığı, yırtık veya küf izleri.
- Servis Botu (Dinghy): Hava kaçırıyor mu, motoru çalışıyor mu?
- Dış Aydınlatmalar: Seyir fenerleri ve havuzluk ışıkları.
5. İç Mekan, Tesisat ve Evraklar
Konforun sürdürülebilirliği bu detaylarda gizlidir.
- Tatlı Su Sistemi: Hidrofor basıncı ve musluklarda kireçlenme.
- Tuvalet Sistemi (Vacuflush/Electric): Koku var mı, tahliye düzgün mü?
- Pis Su Tankı: Sensörler doğru gösteriyor mu?
- Mutfak Ekipmanları: Ocak, buzdolabı ve fırın fonksiyonları.
- Ahşap İşçiliği: Su almış ve kabarmış mobilyalar (Sızıntı belirtisidir).
- Sintine Kokusu: Tekne içinde ağır bir mazot veya pis su kokusu var mı?
- Can Salı ve Yangın Tüpleri: Son kullanma ve servis tarihleri.
- Kasko Kayıtları: Geçmişte yapılmış hasar onarımları.
- Servis Kayıtları: Yetkili servis faturaları ve periyodik bakım çizelgesi.
- Mülkiyet Belgeleri: Transitlog, bağlama kütüğü ve üzerindeki olası şerhler.
