Dümen, kötü havada teknenin en çok yük taşıyan parçalarından biridir. Yataktaki küçük bir boşluk zamanla rodu ve palayı aşındırır; yenileme, boşluk ölçülerek ve dümen indirilerek planlanır.
Ne zaman yenilenir?
- Pala elle itildiğinde yanlara hareket ediyor ve boşluk üreticinin sınırını aşıyor.
- Seyirde dümende vuruntu ya da tıkırtı var.
- Palanın alt ucunda ya da rod çıkışında su sızıyor; pala içi su almış.
- Rodda korozyon, eğilme ya da çatlak şüphesi.
İşin sırası
- Boşluğu ölçmek. Karada, pala ile gövde arasında ve rodun yataklarında.
- Dümeni indirmek. Kumanda bağlantısı sökülür, pala aşağı alınır; teknenin altında yeterli boşluk ya da çukur gerekir.
- Rod ve palayı incelemek. Rodda korozyon ve düzgünlük; palada su, iç çelik iskeletle birleşim ve laminat.
- Yatakları yenilemek. Üreticinin yatak tipi ve toleransıyla.
- Pala onarımı. Su almış pala kurutulur ve kapatılır; gerekirse yeniden laminasyon.
- Montaj ve ayar. Kumanda, stoper ve otomatik pilot bağlantısı yeniden ayarlanır.
Kabul
Karada boşluk yeniden ölçülür; denizde tam iskele-tam sancak süresi ve dümende his kontrol edilir. Yataklarda sızıntı olmadığı suya inişten sonra görülür.
Sahada sık gördüğümüz
- Dümen yatağında boşluk: Dümen palası elle itildiğinde yanlara hareket ediyor; yatakta boşluk hissediliyor.
Yatak türleri
Dümen yatakları teknenin yapısına göre farklıdır. Bazı teknelerde rod, gövde içinde bir boru ve iki yatakla taşınır; bazılarında alt yatak gövdenin dışında, bir iskeg ya da braket üzerindedir. Yatak malzemesi de değişir: kompozit, plastik esaslı ya da kendinden hizalı rulmanlı yataklar kullanılır. Yenileme, üreticinin yatak tipine ve toleransına göre yapılır; farklı bir tip kullanılacaksa ölçüler ve montaj yöntemi önceden netleştirilir.
Pala içindeki su neden önemli?
Fiber dümen palası, içinde çelik bir iskelet ve dolgu malzemesi taşır. Pala su aldığında iskelet paslanabilir ve dolgu ayrılabilir; bu durum dışarıdan fark edilmeden ilerler. Karada pala alt ucunda su damlaması, özellikle kış sonunda, içeride su olduğunun işaretidir. Böyle bir palada yalnız yatak değiştirmek yetmez; pala açılır, kurutulur, iskelet kontrol edilir ve pala yeniden kapatılır. Ağır hasarda yeni pala üretimi daha doğru olabilir.
Direksiyon sistemi
Dümen yenilenirken direksiyon sisteminin geri kalanı da gözden geçirilir: halatlı sistemlerde halat, makaralar ve gerginlik; hidrolik sistemlerde sızıntı ve hava; kadran ve stoperler. Otomatik pilotun bağlantısı dümen rodu ya da kadranla birlikte sökülüp takıldığı için, iş bittikten sonra pilot yeniden ayarlanır ve denizde denenir.
Acil dümen
Her teknede ana dümen sistemi arızalandığında kullanılacak bir acil dümen düzeni bulunmalıdır. Dümen yenilemesi, acil dümenin rod üzerine oturduğunu ve kullanılabildiğini kontrol etmek için iyi bir fırsattır. Acil dümenin nerede durduğunu ve nasıl takıldığını teknede birden fazla kişinin bilmesi gerekir.
Zamanlama
Dümen indirme işi teknenin altında yeterli boşluk gerektirdiği için, tekne karaya alınırken bu iş planlanıyorsa marinaya önceden söylenir; sehpalar ve yer buna göre ayarlanır.
Sörveyde dümen
Karada pala iki elle ileri-geri ve yanlara doğru zorlanarak rod ve yataklardaki boşluk ölçülür; pala yüzeyi, rod çıkışı ve alt uç sesleme ile kontrol edilir. Denizde ise dümenin iki yana eşit dönüp dönmediği, sertlik ya da titreşim olup olmadığı izlenir. Bulgu varsa rapor, yenilemenin kapsamını ve aciliyetini sınıfıyla birlikte yazar.