Türkiye'deki ikinci el filonun büyük çoğunluğu cam elyafı takviyeli kompozit; kısaca GRP ya da halk arasında fiberglas. Bu malzeme doğru yapılıp bakıldığında onlarca yıl dayanır; ihmal edildiğinde çok daha erken ağır onarım ister. Aradaki farkı belirleyen şey malzemenin kendisi değil, suyun laminata girip girmediğidir.
Bu sayfa, GRP bir teknede sörveyde neye bakıldığını, hangi bulgunun ne anlama geldiğini ve hangi kusurun onarılabilir olduğunu anlatır.
Nem ölçerde asıl bilgi mutlak değerde değil, bölgeler arasındaki farktadır. Aynı teknede kuru bir referans bölge bulunur, sonra şüpheli bölge onunla karşılaştırılır.
Cihaz laminatın elektriksel davranışını okur; boya kalınlığı, sıcaklık ve yüzey nemi okumayı kaydırır. Tek bir rakamı rapora yazmak kolaydır; o rakamın hangi koşulda alındığını yazmak işi doğru yapar.
1. GRP Nedir, Nasıl Katmanlanır?
Bir GRP gövde yukarıdan aşağıya şu katmanlardan oluşur:
| Katman | İşlevi | Sörveyde önemi |
|---|---|---|
| Jelkot | Dış koruyucu reçine tabakası, 0,4-0,8 mm | Suyun laminata girmesini engelleyen tek bariyer. Çatlak deseni, altındaki hareketi anlatır. |
| Yüzey tülü (surface tissue) | Jelkotun hemen altında ince elyaf | Reçine zengin bölge; osmoz genellikle burada başlar. |
| Takviye katmanları | Chopped strand mat, dokuma roving, biaxial/triaxial kumaşlar | Yapısal mukavemet. Kalınlık ve katman sırası tekne sınıfını belirler. |
| Çekirdek (sandviç teknelerde) | Balsa, PVC köpük veya SAN köpük | Hafiflik ve rijitlik sağlar; ıslandığında en pahalı onarım kalemine dönüşür. |
| İç laminat | Çekirdeğin iç yüzündeki takviye | Sandviç yapının ikinci kabuğu; delaminasyon burada da olur. |
2. Reçine Türleri ve Neden Önemli
- Ortoftalik polyester: 1990 öncesi üretimin çoğu. Suya en az dirençli reçine; osmoz vakalarının büyük kısmı bu gruptadır.
- İzoftalik polyester: 1990'lardan sonra yaygınlaştı. Su emilimi belirgin biçimde daha düşük.
- Vinilester: Genellikle dış katmanlarda bariyer olarak kullanılır. Su direnci yüksek.
- Epoksi: En yüksek performans, en yüksek maliyet. Onarımda kritik kural: epoksi polyesterin üstüne yapışır, polyester epoksinin üstüne güvenilir biçimde yapışmaz. Bu kural, yapılmış bir onarımın kalıcı olup olmayacağını belirler.
3. Sörveyde Ne Yapılır?
1. Nem haritası
TRAMEX tipi nem ölçerle gövde ızgara halinde taranır ve değerler karşılaştırmalı okunur. Mutlak rakam tek başına anlam taşımaz; kuru kabul edilen referans bölgeyle fark anlamlıdır. Ölçümün geçerli olması için teknenin en az bir hafta karada kuru bekletilmiş olması gerekir. Yeni çekilmiş gövdede her yer yüksek çıkar ve bu ölçüm rapora yazılmaz; yazılırsa yanlış olur.
2. Sesleme
Fenolik çekiçle gövde sistematik olarak seslenir. Sağlam laminat tok, delamine bölge boş ses verir. Sesleme, nem ölçerin gösterdiği bölgeyi doğrular veya çürütür. Bu ikisi birlikte okunmadan hiçbir yorum yapılmaz.
3. Görsel muayene ve çatlak okuma
| Çatlak deseni | Muhtemel sebebi | Ciddiyet |
|---|---|---|
| Örümcek ağı (ince, dağınık) | Jelkot yaşlanması, kalıp gerilimi | Genellikle kozmetik: C sınıfı |
| Yıldız deseni | Darbe (bir noktadan yayılan) | Altındaki laminat kontrol edilir; B |
| Düz hat boyunca çatlak | Altındaki yapısal elemanda hareket (perde, stringer) | Yapısal: A veya B |
| Köşe ve bağlantı çatlakları | Yük yoğunlaşması (chainplate, vinç kulağı, salma kökü) | Ciddi: A |
| Salma kökünde gülümseme çatlağı | Karaya oturma veya cıvata gevşemesi | A sınıfı; ayrıca ölçüm gerekir |
4. Sandviç yapıda çekirdek kontrolü
Islanmış çekirdek, GRP teknede en pahalı kusurdur. Belirtileri: güvertede yürürken hissedilen esneme, seslemede boş ses, nem ölçerde geniş alanda yüksek değer, güverte donanımı çevresinde kararma. Balsa çekirdek ıslandığında çürür; PVC köpük çürümez ama laminatla bağını kaybeder. Her iki durumda da onarım, üst laminatın kesilip çekirdeğin değiştirilmesi demektir.
4. Osmoz: Teşhis ve Gerçekler
Osmoz, suyun jelkottan geçip laminat içindeki çözünür maddelerle tepkimeye girmesi ve oluşan asidin kabarcık yapmasıdır. Sık karşılaşılan üç yanlış:
- "Nem yüksek, demek ki osmoz var." Hayır. Nem tek başına osmoz değildir. Teşhis için kabarcık, kabarcığın içindeki sıvının sirke kokusu ve kuruma davranışı birlikte aranır.
- "Kabarcık var, tekne bitmiş." Hayır. Osmoz yapısal çöküş değildir; çoğu vakada gövde mukavemeti korunur. Sorun maliyet ve süredir, tehlike değil.
- "Boyayıp kapattık, geçti." Geçmez. Kapatılan nem içeride kalır ve iki sezonda geri döner.
Doğru onarım sırası: jelkot soyulur → laminat haftalarca kurutulur → nem ölçümüyle kuruluk doğrulanır → dolgu ve fairing → epoksi bariyer kat → yeni antifouling. Kuruma süresini kısaltmak, işi baştan yapmak demektir.
5. Yaşa Göre Ne Beklenir?
| Yaş grubu | Tipik gündem | Sörveyde odak |
|---|---|---|
| 0-8 yıl | Üretim kaynaklı kusurlar, garanti kalemleri, erken donanım aşınması | Yapısal bağlantılar, chainplate dolgusu, jelkot çatlakları |
| 8-15 yıl | İlk büyük bakım dönemi; arma, salmastra, elektrik | Nem eğilimi, güverte donanımı çevresi, motor saatleri ve bakım kaydı |
| 15-25 yıl | Osmoz riski, çekirdek ıslanması, sistem yenileme ihtiyacı | Tam nem haritası, sandviç bölge seslemesi, tesisat yaşı |
| 25+ yıl | Yapılan onarımların kalitesi teknenin kaderini belirler | Önceki onarımların yöntemi, reçine uyumu, tadilat kayıtları |
6. Onarılabilir mi? Karar Ölçütleri
- Yaygın osmoz: onarılabilir. Maliyet boya ve süre kalemidir, yapısal değil.
- Sınırlı delaminasyon: onarılabilir. Bölge açılır, ıslak laminat çıkarılır, uyumlu reçineyle yeniden laminasyon yapılır.
- Yaygın çekirdek ıslanması: onarılabilir ama pahalıdır; teknenin değerine göre karar verilir.
- Salma kökünde yapısal hasar: uzmanlık ister; onarım kalitesi teknenin gelecekteki sigortalanabilirliğini etkiler.
- Yangın veya uzun süreli batma sonrası laminat: burada temkinli olmak gerekir; ısı ve uzun ıslanma reçinenin özelliklerini geri dönülmez biçimde değiştirebilir.
7. Alıcı İçin Kontrol Listesi
- Tekne kaç gündür karada? Bir haftadan azsa nem ölçümü ertelenmeli.
- Güvertede yürürken esneme hissediliyor mu?
- Güverte donanımı çevresinde kararma, çatlak veya iz var mı?
- Daha önce osmoz onarımı yapılmış mı? Yapıldıysa hangi yöntemle ve ne kadar kurutularak?
- Salma kökünde çatlak izi ya da sintinede pas suyu var mı?
- Önceki onarımların faturası ve fotoğrafı var mı?
Sık Sorulan Sorular
8. İlgili Sayfalar
Marka, boy ve konumu yazın; kapsam ve ücreti kalem kalem gönderelim.
💬 WhatsApp 📝 Yazılı teklif 📞 +90 501 5 SURVEYKapsam: Sörvey tahribatsızdır, sökme yapılmaz; ayrıntısı sörvey türleri sayfasında.
Bu konuda sahada sık gördüğümüz bulgular
- Jelkotta yıldız çatlaklar: Baba ve vinç yataklarının çevresinde, merkezden dışa açılan kılcal çatlaklar.
- Karinada osmoz kabarcıkları: Su altında, iğne ucundan mercimek büyüklüğüne kadar kabarcıklar; bazıları delindiğinde asitli sıvı çıkıyor.
- Kıç aynada ıslak nüve: Merdiven ve egzoz çıkışı çevresinde kıç aynada yüksek nem okumaları ve boğuk ses.
Bu konuda devam edin
- Deniz suyu vanaları: Malzeme farkı ve altı adımlı kontrol.
- Gövde, güverte ve birleşim: Laminasyon, sandviç nüve ve gövde-güverte birleşimi ayrı sayfalarda.