Şaft hattı, motorun gücünü pervaneye taşıyan ve aynı zamanda gövdede su hattının altından geçen bir delik barındıran sistemdir. Hizası bozulursa titreşim bütün hatta yayılır; kovanı bozulursa tekne su alır.
Hattın parçaları
- Kaplin
- Şanzıman ile şaftı birleştirir; hizalama burada ölçülür.
- Şaft kovanı sızdırmazlığı
- Salmastralı tipte seyirde az miktarda damlama normaldir. Damlamasız (keçeli ya da yüzey contalı) tiplerde körük ve keçelerin yaşı önemlidir; üreticinin değişim aralığı servis kaydında izlenir.
- Yatak (cutless)
- Şaftın su içindeki taşıyıcısı. Şaft elle oynatıldığında hissedilen boşluk aşınmayı gösterir.
- P braketi
- Yatağı gövdeye bağlar; bağlantı noktasında çatlak ve gevşeklik aranır.
- Pervane ve anot
- Kanat hasarı, kavitasyon izi ve şaft anodunun durumu.
Sörveyde
- Karada: yatak boşluğu, P braketi, şaft yüzeyi, pervane ve anot.
- Denizde: kovan sızdırmazlığı seyirde izlenir; devir kademelerinde titreşim ölçülür.
- Belirli bir devirde artan titreşim hizalama, takoz ya da pervane balansına işaret eder.
Hizalama nasıl yapılır?
- Tekne suda ve oturmuş. Hizalama, tekne suya indikten ve gövde yerine oturduktan sonra yapılır; karadaki ayar suda değişebilir.
- Kaplin açılır. İki kaplin yüzü arasındaki açıklık çevre boyunca sentil ile ölçülür.
- Takozlarla ayar. Motor takozları, yüzler arası açıklık üreticinin toleransına girene kadar ayarlanır.
- Deniz testi. Titreşim devir kademelerinde yeniden ölçülür.
Sahada sık gördüğümüz
- Çökmüş motor takozları: Takoz kauçukları yağlanmış ve çatlamış, motor bir tarafa yatmış.
- Şaft kovanında fazla su: Salmastra kovanından seyir sırasında sürekli damla, çevrede pas ve tuz birikintisi.
- Pervanede kavitasyon ve kanat ucu hasarı: Kanat uçlarında çentik ve bükülme, kanat yüzeyinde süngerimsi aşınma.
Bu konuda devam edin
- Titreşim ve ses ölçümü: Devre göre okuma.
Salmastra mı, damlamasız keçe mi?
Salmastralı kovan, basit ve onarımı kolay bir sistemdir; seyirde az miktarda damlama, salmastrayı soğutur ve normaldir. Hiç damlamaması aşırı sıkıldığını, sürekli akması ise salmastranın yenilenmesi gerektiğini gösterebilir. Damlamasız sistemler ise sintineyi kuru tutar, ama körük ve keçelerin üreticinin belirttiği aralıklarla yenilenmesini ister. Bu parçaların yaşı servis kaydında yoksa, sörveyde "doğrulanamadı" olarak not edilir ve değişim önerilir; çünkü bu sistemdeki bir arıza, su hattının altında büyük bir su girişi demektir.
Yatak aşınmasının nedenleri
- Hizalamanın bozuk olması; şaft yatağa sürekli bir yönden baskı yapar.
- Pervane hasarı ya da dengesizliği; titreşim yatağı yıpratır.
- Uzun süre bekleyen teknede yatak çevresinde deniz canlılarının birikmesi.
- Kum ve tortulu sularda sık kullanım.
Pervane
Pervanede kanat uçlarında eğilme, kenarlarda çentik ve yüzeyde kavitasyon izi aranır. Küçük hasarlar bile titreşim yaratabilir ve verimi düşürür. Pervane onarımı ve balansı uzman atölyelerde yapılır. Pervane değiştirildiğinde ya da motor gücü değiştiğinde, yeni pervanenin motorun tam devrine ulaşmasına izin verecek şekilde seçildiği deniz testinde doğrulanır.
Sörvey sonrası
Şaft hattında bir bulgu çıktığında iş çoğu zaman karada yapılır: yatak değişimi, keçe yenilemesi, pervane onarımı. Hizalama ise tekne suya indikten sonra yapılır ve deniz testiyle doğrulanır.
Kovanı seyirde kontrol etmek
Seyir sırasında kovanın düzenli kontrolü iyi bir alışkanlıktır: damlama miktarı, kovan çevresinde ısınma ve olağandışı ses. Damlamasız sistemlerde kuru olması beklenir; nem ya da su izi, keçenin kontrol edilmesi gerektiğini gösterir.
Olağandışı bir fark edildiğinde, devir düşürülür ve durum değerlendirilir.