Yakıt planlaması, deponun dolu olmasından ibaret değildir. Tüketimi gerçekçi hesaplamak, yedek payı ayırmak ve ikmal noktalarını rotaya yerleştirmek gerekir; hesap özellikle motoryatta seyrin güvenliğini belirler.
Tüketim nasıl hesaplanır?
- Üretici eğrisi
- Motor üreticisinin devre göre tüketim eğrisi, seyir devrindeki saatlik tüketimi verir.
- Deniz testi
- Bilinen bir mesafede, bilinen devirde ölçülen gerçek tüketim en güvenilir veridir.
- Seyir kayıtları
- Önceki seyirlerde doldurulan yakıt ve çalışma saatleri.
- Mil başına tüketim
- Saatlik tüketim, o devirdeki hıza bölünür. Aynı tekne farklı devirde çok farklı mil başı tüketim yapar; ekonomik seyir devri bu hesapla bulunur.
Tüketimi artıranlar
- Karşı rüzgâr, dalga ve akıntı.
- Kirli karina ve pervane.
- Yük: dolu su tankları, ekipman, kişi sayısı.
- Jeneratörün seyir boyunca çalışması.
Yedek pay ve ikmal
Denizcilikte yaygın yaklaşım üçte bir kuralıdır: yakıtın üçte biri gidiş, üçte biri dönüş ya da sapma, üçte biri yedek. Uzun rotada ikmal noktaları, marinaların yakıt iskelesi saatleri ve derinliğiyle birlikte önceden belirlenir.
Kalkıştan önce
- Depo seviyesi. Gösterge ile ölçü çubuğu ya da dolum kaydı karşılaştırılır.
- Filtreler. Yedek filtre teknede; su ayırıcı boşaltılmış.
- Tank dibi. Uzun beklemiş teknede su ve tortu kontrolü.
- İkmal planı. Rota üzerindeki yakıt noktaları ve alternatifleri.
Yedek payı nasıl belirlenir?
Motorlu teknelerde yaygın bir alışkanlık, yakıtı üçe ayırmaktır: üçte biri gidiş, üçte biri dönüş ya da sapma, üçte biri yedek. Bu kural her rotaya birebir uymaz, ama yedek payının neden gerekli olduğunu iyi anlatır. Rüzgâra ve dalgaya karşı seyir, akıntı, bir sığınağa sapma ya da beklenmedik bir bekleme, tüketimi planlanandan hızla artırır.
Tüketim verisi nereden gelir?
En güvenilir veri, teknenin kendi kayıtlarıdır: her yakıt alımı ve o arada çalışılan motor saati. Üretici verisi bir fikir verir, ama teknenin ağırlığı, karina durumu ve pervane ayarı gerçek tüketimi değiştirir. Kaydı olmayan bir teknede, deniz testinde farklı devirlerde yapılan ölçüm ve tank seviyesinin izlenmesi başlangıç verisi olur.
Hız seçimi
Motorlu teknelerde tüketim hızla birlikte orantısız artar. Planlama hızında gidebilen bir tekne, deplasman hızına düştüğünde mil başına çok daha az yakıt kullanabilir. Uzun bir transferde hızın biraz düşürülmesi, menzili belirgin artırır ve ara yakıt ikmali ihtiyacını azaltabilir.
İkmal noktaları
Rota boyunca yakıt alınabilecek limanlar önceden belirlenir; çalışma saatleri ve teknenin su çekimine uygunluğu kontrol edilir. Bazı bölgelerde yakıt noktaları seyrektir ve sezon dışında kapalı olabilir.
Yakıt kalitesi
Ara limanda alınan yakıtın temiz olduğundan emin olmak için, yakıt alındıktan sonra filtre kasesi izlenir; su ya da tortu görülürse erken müdahale edilir.
Seyir sırasında kayıt
Seyir sırasında belirli aralıklarla tank seviyesi, devir, hız ve deniz durumu kaydedilir. Bu kayıt, tüketimin planla uyumlu olup olmadığını erkenden gösterir. Tüketim beklenenden yüksekse, hız düşürülür ya da ara ikmal noktası öne alınır; karar yakıt azaldığında değil, fark ilk görüldüğünde verilir.
Yakıt planı, hava beklemesi ya da sapma olasılığı da düşünülerek hazırlanır; plan ne kadar gerçekçi olursa, seyirde o kadar az sürpriz yaşanır ve kararlar sakin verilir.
Kararı erken vermek, yedek payı korur.